Vossem

Vossem geografisch bekeken.

Vossem is gelegen aan de oevers van de Voer, die zich over de eeuwen heen heeft ingesneden in het Brabantse Leemplateau.  Het reliëf wordt dan ook gekenmerkt door (relatief) grote hoogteverschillen, talrijke hellingen en weinig vervlakkingen.

De laagste gebieden liggen langsheen de Voer, op een gemiddelde hoogte van 52 - 55 meter boven het zeeniveau.  De hoogste delen van Vossem vinden we terug op de Rootstraat (scheiding van Vossem en Duisburg en eveneens de waterscheiding van de Voer en de Ijse in het zuiden) op een hoogte van 102,5 meter.  In het noorden bij de grens van Moorsel en Vrebos bevinden we ons op een hoogte van 98 meter.  De overgang van laag naar hoog is niet geleidelijk, maar trapsgewijs: steil langs de alluviale vlakte van de Voer, dan een vervlakking om uiteindelijk weer in een lichte verhoging van de helling over te gaan nabij de heuveltop.

De valleihellingen zijn niet doorlopend, maar versneden door talrijke droge dalen en holle wegen.  De holle wegen zijn rechtlijnig en staan haaks op de Voer, voornamelijk bij de overgang van de Voervlakte naar de eerste vervlakkingen 15 à 20 meter hoger.

De dalbodem van de Voer is vlak en gemiddeld slechts 80 à 100 meter breed.

De hydrografie van Vossem is vrij eenvoudig; de Voer enkele bronnen en een aantal kunstmatige vijvers.  FOTO De Voer heeft zijn oorsprong in het Kapucijnenbos in Tervuren, ongeveer 4,5 stroomopwaarts.  De kronkelende loop van de Voer is tengevolge van talrijke rechttrekkingen verdwenen.  De Voer loopt verder langsheen Leefdaal, Bertem en Egenhoven.  Achter het kasteel van Arenberg mondt zij uit in de Dijle.

Op de rand van de Voervlakte kwamen plaatselijk kleine bronnen voor.  Sommige zijn verdwenen bij de aanleg van wegen en riolen of zijn in de loop der jaren drooggevallen door een intensieve waterwinning (net over de grens met Leefdaal vindt men een waterwinningsstation).

De enkele vijvers in het Voerdal (in het park van Tervuren, nabij het kasteeltje en de pastorie van Vossem en de kasteelvijver te Leefdaal) zijn kunstmatig. FOTO Zij zijn aangelegd in het moerassige gedeelte van de dalbodem.  Dit moerassige gedeelte is ontstaan door de zware samenstelling van de bodem die de doorsijpeling van het afspoelend regenwater belet.

In tegenstelling tot de weinige permanente, stilstaande of stromende waters die Vossem rijk is, bestaat er een zeer dicht net van tijdelijke afvoerwegen: o.a. droge dalen, holle wegen, en grachten, die zorgen voor een snelle afwatering na elke regenbui.  Dit fenomeen, samen met het feit dat er de laatste decennia verscheidene wijken en asfaltwegen zijn bijgekomen, maakt dat de riolen en de Voer tijdens hevige stormbuien het water niet meer de baas kunnen.  Midden jaren tachtig en begin jaren negentig kenden we dan ook een aantal overstromingen nabij de Voer in de Dorpsstraat en de Voerhoek.

Afgezien van de leembedekking op het plateau en de alluviale vlakte van de Voer, bestaat de ondergrond in de streek van Vossem uit verscheidene zandsoorten.  Het dikke zandpakket rust op een meters dikke kleilaag. Deze kleilaag is ondoorlatend zodat het doorzijpelend regenwater in de bovenliggende zanden worden opgehouden.

De bodems zelf behoren allen tot de leemgronden.  Deze bodems hebben geen watergebrek, noch wateroverlast en zijn uitstekend geschikt voor veeleisende teelten zoals tarwe en (suiker)bieten.  In de vlakte van de Voer komen alluviale bodems voor die permanent vochtig zijn (water op minder dan 1 meter 25).  Deze bodems zijn slechts geschikt voor weide en loofhout. FOTO

Om het ontstaan van het huidige landschap enigszins te verklaren, moet men teruggaan tot het Tertiair Tijdperk.  In die periode kende ons land verscheidene fasen van transgressies en regressies van de zee.  Ook onze streek kwam onder water te liggen.  Tijdens deze periode werd dan ook heel wat zand afgezet.  Op het einde van deze tertiaire periode kwam de zee een laatste maal over onze streek en liet er een zacht golvend landschap achter dat naar het noorden afhelde en waarop rivieren ontstonden die allen naar de toenmalige zee stroomden die in het noorden lag.

Ten gevolge van de geleidelijke opheffing van het land enerzijds en de daling van de noordelijke gebieden anderzijds zijn deze rivieren (bijv. Dender, Zenne, Dijle, Gete met al hun bijrivieren waaronder de Voer) geleidelijk het vlakke landschap gaan versnijden.

Tijdens de jongste geologische periode, het Kwartair, wordt het klimaat hier gekenmerkt door een afwisseling van zeer warme en zeer koude fasen (ijstijden).  Gletsjers hebben onze streken nooit bereikt, maar tijdens de koude periodes werd löss (leemstof) en zand door de wind vanuit het noorden naar ons land aangevoerd.  Het zand bleef achter ten noorden van Leuven (de Kempen).  Het talud tussen Laag en Midden België was een te grote hindernis voor het zand.  Het stof (löss) daarentegen, dat al zwevend werd getransporteerd, bedekte het hele Brabantse plateau, vandaar ook de benaming leemplateau waartoe ook Vossem behoort.  Het löss zorgde voor de vruchtbare leem die we nu kennen.

Je vindt in ons dorp ook grindlagen terug, bestaande uit afgeronde silexstenen (vuurstenen) die werden achtergelaten op de stranden als de zee zich terugtrok.  Op plaatsen waar we slechts een dunne leemlaag vinden komen deze keien aan de oppervlakte, vandaar ook de straatnamen als keiberg, keienveld,…

Sinds het verschijnen van de eerste mens in dit landschap zijn er uiteindelijk bermen en holle wegen ontstaan.  De holle wegen vormden de rechtstreekse verbinding tussen de eerste nederzettingen langsheen het water en de akkergronden hoger op het plateau.  Waar deze verbinden in het begin slechts platgetrapte banden waren, zijn zij door veelvuldig gebruik ervan (o.a. karren en dergelijke) bij zware regenval ook afwateringswegen geworden zodat deze geleidelijk verdiepten tot een holle weg.FOTO

Bermen ontstonden plaatselijk op de grenzen van hellende percelen waar elke boer trachtte de vruchtbare grond bij het ploegen op zijn perceel te houden.  Deze bermen die ook vroeger ook het nodige brandhout leverden, hebben ook deze functie verloren zodat zij stilaan uit het landschap verdwijnen.